5 ĐẶC ĐIỂM NỔI BẬT CỦA THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG (GTGT)
1. Thuế GTGT là thuế gián thu
Đặc điểm nổi bật đầu tiên của thuế GTGT là đây là một loại thuế gián thu.
Thuế GTGT được tính trên giá trị hàng hóa, dịch vụ thuộc diện chịu thuế và được thu qua hoạt động mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ.
Người nộp thuế GTGT theo quy định là tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT; người tiêu dùng cuối cùng thường là người chịu gánh nặng thuế thông qua giá mua hàng hóa, dịch vụ.
2. Thuế GTGT là thuế tiêu dùng nhiều giai đoạn, không trùng lắp
Thuế GTGT được áp dụng qua các giai đoạn sản xuất, lưu thông và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ. Tuy nhiên, theo phương pháp khấu trừ, thuế phải nộp được xác định trên cơ sở thuế đầu ra trừ thuế đầu vào đủ điều kiện khấu trừ.
Vì vậy, về nguyên tắc, thuế GTGT chỉ đánh vào phần giá trị tăng thêm ở mỗi giai đoạn, tránh đánh thuế trùng lặp đối với phần giá trị đã chịu thuế ở giai đoạn trước.
3. Thuế GTGT có tính lũy thoái so với thu nhập
Do thuế GTGT gắn với việc tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ nên xét tương quan với thu nhập, người có thu nhập thấp có thể phải dành tỷ lệ thu nhập lớn hơn để chi trả thuế GTGT so với người có thu nhập cao.
Điều này dẫn đến nhận định rằng thuế GTGT có tính lũy thoái xét theo tỷ lệ thuế trên thu nhập, đặt ra vấn đề về tính công bằng trong phân phối gánh nặng thuế.
Tuy nhiên, đặc điểm này vẫn có những góc nhìn khác nhau. Một số ý kiến cho rằng người có thu nhập cao thường có mức chi tiêu tuyệt đối lớn hơn nên có thể nộp tổng số thuế GTGT cao hơn. Dù vậy, số thuế phải nộp tuyệt đối và tỷ lệ thuế so với thu nhập là hai vấn đề khác nhau.
4. Thuế GTGT thường được đánh theo nguyên tắc điểm đến
Theo nguyên tắc điểm đến, quyền đánh thuế GTGT thường thuộc về quốc gia nơi hàng hóa, dịch vụ được tiêu dùng, không phụ thuộc hoàn toàn vào nơi sản xuất hàng hóa hoặc nơi cung ứng dịch vụ.
Nguyên tắc này được thể hiện rõ trong hoạt động xuất nhập khẩu: hàng hóa xuất khẩu thường được áp dụng cơ chế thuế suất 0% nếu đáp ứng điều kiện theo quy định, trong khi hàng hóa nhập khẩu có thể thuộc đối tượng chịu thuế GTGT tại quốc gia nhập khẩu.
5. Thuế GTGT có phạm vi điều tiết rộng
Thuế GTGT là loại thuế tiêu dùng có phạm vi áp dụng rộng, bao quát phần lớn hàng hóa, dịch vụ phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống.
Tuy nhiên, không phải tất cả hàng hóa, dịch vụ đều chịu thuế GTGT theo cùng một cách. Pháp luật quy định cụ thể các đối tượng không chịu thuế, các mức thuế suất và những trường hợp áp dụng chính sách thuế đặc thù.
📌 Lưu ý: Khi vận dụng vào thực tế kế toán – thuế tại Việt Nam, cần căn cứ quy định pháp luật về thuế GTGT hiện hành để xác định đúng đối tượng chịu thuế, người nộp thuế, thuế suất và điều kiện khấu trừ thuế đầu vào.
